TALES Z MILETU
Θαλῆς ὁ Μιλήσιος
++ INFORMACJE OGÓLNE
Niewiele o nim wiemy, trochę pisał Diogenes w żywotach sławnych filozofów, które bardziej niż fakt zawierają (urocze) plotki. Trzy kontrowersje wokół życia Tales’a są nośne filozoficznie:
1) czy był pochodzenia fenickiego, czy był rodowitym Jończykiem. Skąd ta kontrowersja? Pojawiła się ostatnio tendencja przypisywania filozofom greckim korzeni azjatyckich – Egipt jako kolebka prawdziwej wiedzy, wiedzy tajemnej. Nałożyło się na to jeszcze współczesne szaleństwo ideologiczne – źródła afrykańskie, prawdziwa wiedza pochodzi nie z Grecji a Afryki, bo tak naprawdę źródłem kultury europejskiej jest Afryka :p
2) Diogenes przypisywał Tales’owi wiele odkryć naukowych i matematycznych. Że np. przewidział zaćmienie słońca. Wszystko wskazuje na to, że są to bajki, ale skoro był taki wielki, to niech mu będzie
3) Mówi się, że był zaangażowany politycznie – budował fortyfikację, miał wiedze wojskową. Z drugiej strony Platon przedstawia go jako samotnika, który interesuje się wyłącznie rzeczami wyższymi, abstrakcyjnymi. Który jest kompletnie i intensywnie niezaangażowany w życie :p -> pojawia się więc dylemat – jaka jest rola filozofa? Czy to zaangażowany obywatel, człowiek także praktyczny, posiadacz większej kontroli nad rzeczywistością, czy samotnik, niezrozumiany przez pospólstwo, mający mało wspólnego z rzeczywistością?
W sprawie matematyki – swoje początki bierze w Babilonie, tam się początkowo rozwijała.
Tales’owi przypisuje się się twierdzenie o kątach, ale tak na to jest prawdę podejrzenie, że tym, co odkrył było wielkość konta nie zależy od długości jego ramion, co jakoś nas szczególnie nie poraża :p
METAFIZYCZNE I FIZYCZNE TEZY TALES’A
Arystoteles: Tales opisywał ziemię jako płaską i unosząca się na wodzi, jak kawałek drewna. Uważał, że nie może tak po prostu spoczywać w powietrzu.
A w księdze Λ opisuje Tales’a jako myśliciela szukającego zasady /arche/ w materii. Czegoś, co trwa zawsze i niezmienni pomimo zmienności świata. Jak próbuje nam wytłumaczyć Arystoteles, w jaki sposób S, który się zmienia pozostaje tym samym S?
Zasady Tales’a (wg A)
1) Przesłanka 1 – rzeczy rodzą się z wody (teza uzasadniana intuicyjnie, na drodze obserwacji)
2) To, z czego rzecz powstaje jest jej /arche/ - arche wszechrzeczy jest woda
Kontrowersje
1) Wszystko, co mówi Arystoteles ma charakter spekulacji, Arystoteles nie referuje nam Talesa precyzyjnie. Możemy wiec wysnuć przykry wniosek, że dojście do prawdziwej myśli Talesa jest silnie ograniczone. A używa słowa /arche/ , którego Tales nie mógł używać. Ponadto podusiła mu własną intuicję, podział na substancje i materię (stała przypadłość A). A sugeruje mocna, materialistyczna koncepcję świata wg Talesa, ale samego słowa /materia/ Tales tez raczej nie używał słowa materia.
2) Z faktu, że ziemia spoczywa na wodzie, nie wynika wcale, że woda jest zasadą rzeczywistości. Przecież z faktu, ze drewno unosi się na wodzie nie wynika wcale, że woda jest zasada/źródłem tego kawałka drewna. Jeśli przyjmiemy, że woda jest pierwsza zasadą w sensie materialnym, to nic z tego nie wynika. Jeśli jednak XXXXXXXXXX metafizyczne konsekwencje… woda jako zasada organizujaca.
3) Sylogizm A: wszystko tutaj zalezy od rozumienia /arche/
a. Jeśli arche znaczy początek: woda jest początkiem świata, to powstaje sylogizm filozoficznie raczej nieciekawy, banalny - rzeczy powstają z czegoś, bo z czegoś powstają.
b. Ciekawie się jednak dzieje, gdy w drugiej przesłance wstawimy arche nie jako fizyczny początek, a jako metafizyczna zasada. Wtedy nasz sylogizm będzie brzmiał: rzeczy powstają z wody. To z czego powstają jest zasadą. Woda jest zasadą rzeczywistości. To przejście z /początku/ do /zasady/ może być jednak przejściem arystotelesowskim, Tales prawdopodobnie nie poszedł aż tak daleko. Cały problem z A polega na tym, że używa on swojego języka, bogatszego już, do opisania poglądów wcześniejszych.
TEZY DOTYCZĄCE KOSMOGONII TALESA
1) Właściwie o Talesie niewiele da się powiedzieć, mamy tu szczątki rozumowania indukcyjnego, i przejście od fizyki do metafizyki. Właściwie więcej powiedzieć się nie da.
2) Teza psychologiczno-filozoficzna. Z traktatu Arystotelesa 405a 19 (??) Tales zdaje się sadzić, że dusza jest siłą poruszającą. Magnez posiada duszę, bo dusza porusza magnez.
3) Wszystko jest pełne bogów napisał Tales, i to zdanie nie dawało spokoju Arystotelesowi. Brzmi zagadkowo. Arystoteles prawdopodobnie nie cytuje Talesa a rekonstruuje, domniemywa, uogólnia, aby zrozumieć. Jeśli więc Tales wypowiada zdanie o bogach i o duszy, to upada materialistyczna koncepcja mówiąca, że wszystko powstaje z wody (i na tym koniec). Wszystko jest pełne bogów – konsekwencje negatywne: wykluczamy, że chodzi o bogów olimpijskich, Tales uprawdopodobnienie akceptuje mitologii greckiej (bogowie poza światem a nie w świecie??). pytanie – czy więc bogowie to dusza? Czy świat przeniknięty bogami, to świat przeniknięty duszą?
Dużo zależy od tego z jaka tradycja połączymy Talesa.
1) EPIGON – łączy Talesa z przeszłymi tradycjami, Tales to krypto-animista. Grecy uważali, że dusze, bogowie, są w drzewach, kamieniach i innych przedmiotach.. więc Tales to taki, który jeszcze o tym nie zapomniał. Chociaż jest całkiem śmiały, bo wysuwa tezie o wodzie jako /arche/ lecz ciągle jest animistą (nie mógł zapomnieć o tych bogach w jabłoni i pigwie :p
2) Możemy jednak na Talesa spojrzeć zupełnie inaczej. Jest prekursorem myślenia, które nastąpiło długo po nim (taką tezę wysuwa np. Cyceron – widzi on Talesa jako proto-stoika, stoicy postrzegali świat, jako przeniknięty duszą.. duszą świata.. dusza po prostu)
JAKIE KONSEKWENCJE MA STWIERDZENIE, ŻE ŚWIAT JEST PEŁEN BOGÓW?
1) Interpretacja błyskotliwa: woda wszystkiego nie tłumaczy, Tales szukał duszy świata, postrzegał w świecie jakiś duchowy element, nie wiedział jak ta intuicje nazwać, więc nawał ja duchem, czy bogami
2) Interpretacja nieco wyciszona: nie duch a dusza, czyli rzeczywistość psychologiczna, której nie tłumaczy woda.
3) Interpretacja najprostsza – element witalny – woda generuje życie, więc bogowie są użyci tu jako metafora, Tales chciał pokazać, że w świecie wszystko żyje.
